تعداد کلمات: ۳۶۲۵ کلمه / تخمین زمان مطالعه: ۱۸ دقیقه
یک. بیان مسئله
بررسی تولید محتوا در فضای مجازی بهویژه در یوتیوب و اینستاگرام نشان میدهد از اواخر سال ۱۴۰۲، برنامههای مختلفی درزمینه آشنایی دختر و پسر و تعامل آنها در یک محیط عمومی یا خصوصی به شیوههای مختلفی رواج یافته است که بهطور کلی میتوان آنها را برنامه «DATE» یا «بلایند دیت» (قرار اول، قرار ناشناس، قرار کور) نامید. صفحات پرطرفدار در این زمینه را بهراحتی میتوان با جستوجو در اینستاگرام با هشتگهایی همچون «#lovetipe؛ #dating؛ #relationship» مشاهده کرد. ازجمله موارد معروف میتوان به کانال یوتیوب «Viny» (با ۴۳۹هزار فالوور در اینستاگرام)، کاباره Kabare by Rezli، کانال یوتیوب امشوشوشه (با ۳۰هزار و ۵۰۰ فالوور در اینستاگرام)، کانال پرشین بلایند دیت (با ۱۰۴ هزار فالوور در اینستگرام)، کانال بلایندس دیت (با ۲۴۳هزار فالوور در اینستاگرام)، کانال یوتیوب کراش دیت، چشم تو چشم (Eye To Eye)، قرار سریع (Speed date) اشاره کرد. صفحاتی که برخی از آنها بین ۱۰۰هزار تا بیشاز یکمیلیون طرفدار (فالوور) دارند و هر روزه مدلهای جدیدی از آنها وارد صفحات مجازی میشوند که از نمونههای آن میتوان به دیت بادکنکی، اکس دیت، پرشین بلایند دیت (با رویکرد طنز)، دیت با خانواده، دیت مذهبی و… اشاره کرد.
برخی از این دیدارها، با رویکرد زوجیابی، برخی با رویکرد شریک عاطفی مناسب، برخی با رویکرد پارنتر، برخی با رویکرد بازگشت به ارتباط پیشین (EXdate)، برخی با رویکرد نحوه شناخت و انتظارات از طرفین و برخی با رویکرد طنز است و نکته حائز اهمیت آنها حذف خانواده یا کمرنگ کردن بنیان خانواده در این برنامهها و رشد فردگرایی است. افزایش بیرویه این صفحات نشان از توجه ویژه جوانان و نوجوانان به آنها دارد. طبق آمارها، اینستاگرام، با ۳۱میلیون کاربر فعال، محبوبترین رسانه جمعی در ایران است. جوانان بین ۱۸ تا ۲۹ سال، ۶۸.۲درصد از کاربران اینستاگرام، ۴۹.۹درصد از کاربران تلگرام و ۴۲درصد از کاربران واتساپ هستند. ۵۷درصد از نسل Z بیشتر وقتشان را در یوتیوب میگذرانند و آن را محبوبترین سرویس پخش ویدئو میدانند. امروزه موضوع بلایند دیت یکی از ترندترین موضوعات در یوتیوب فارسی است.
به نظر میرسد رویش مدلهای مختلف این دیتها، امکان مخاطرهآمیز کردن مسئله بهویژه در ابعاد مختلف امنیت فرهنگی را دارد؛ زیرا طبق پژوهشها، گرایش جوانان به ارزشهای مدرن و مادی ناشی از تأثیر رسانههای جمعی جدید بهمرور افزایش یافته و باعث تغییرات ارزشهای نسلی جوانان و گسست ارزشی و فرهنگی شده است.
بهطور کلی، تغییرات در ارزشهای نسلی درحال گسترش است و درصورت نبود مدیریت صحیح، فرایندهای فرهنگپذیری نوجوانان و بازتولید فرهنگی جوانان ازسوی دولت و رسانهها، تعارضات نسلی و درنهایت گسست نسلی آینده مسیر توسعه جامعه را به مخاطره خواهد انداخت. امروزه جامعه ایرانی بیشاز همیشه تاریخ خود نیازمند مصونیت فرهنگی است. جلوگیری از تعارضات نسلها، نیازمند برنامهریزیهای کارآمد فرهنگی و ذهنیت نسلی بهخصوص در نسل جوانان (نسل Z) بهویژه ازسوی دولت و رسانههای جمعی است.[۱] ازاینرو، در ادامه به بررسی این مسئله میپردازیم.
دو. وضعیتشناسی مسئله
پیشاز این نیز مدلهای دیگری نیز در فضای مجازی در ایران وجود داشت و حتی برخی نیز دارای مجوزهایی بوده و هستند. ازجمله آنها سایتهای همسریابی با هدف آشناسازی دختر و پسر است که برخی از آنها همچنان مورد حمایت سازمان تبلیغات و وزارت ورزش و جوانان هستند. علاوهبر آن، اپلیکیشنهایی برای این منظور و با هدف ارتباطگیری افراد، چه برای رابطه سالم و حلال و چه رابطه غیرحلال نیز وجود دارند. در شبکههای اجتماعی داخلی و خارجی و اپلیکیشنهای خارجی همچون تلگرام، تیندر (Tinder)، بامبل (Bumble)، اوککاپید (OkCapid) و… نیز گروهها و کانالهایی برای آشنایی و ازدواج و حتی رابطه دوستی و پارتنری نیز وجود دارند و همچنان فعالاند. اما با همه این احوالات، بلایند دیت یک ویژگی منحصربهفرد دارد و آن آشکارکردن چنین روابطی در سطح جامعه با تولید محتواهای جدید و جذاب در فضای مجازی است.
ابداع چنین قرارهایی در غرب به دهه ۱۹۲۰ بازمیگردد، اما برای بررسی سیر تاریخی این جریان، باید به دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی در غرب رفت. این دوره سرآغاز انقلاب جنسی دانسته میشود که از دهه ۱۹۸۰ به بعد به جوامع شوروی و دیگر کشورها رسید. بستر این این انقلاب را میتوان به دو مورد ۱. انگیزه مادی: شامل رفاه، توسعه پزشکی، گسترش مدل خانواده هستهای با کاهش اهمیت جنسیت باروری، تقسیم میان خانواده و کارکرد اعضای خانواده؛ ۲. نمادین (سیاسی-ارزشی): متمایز بر اصل آزادسازی روابط بین فردی و فردی شدن موضوعات و تبدیل حوزه خصوصی و پنهان افراد به حوزه خودنمایی بیان کرد[۲] که محصول آن شکلگیری جنبشهای مختلف جنسی و جنسیتی در جهان بود. جنبشهایی که ستایشگر آزادی جنسی بودند و گروههای زنان نیز خواهان استقلال هرچه بیشتر در روابط و مناسباتشان شدند.[۳]
بنابراین باید دانست که این انقلاب که نام دیگر آن، «جنبش آزادیهای جنسی»[۴] است، رابطه مستقیمی با جنبشهای فمینیسم و دیدگاههای منافی خانواده دارد و بر اساس آن، رابطه جنسی یک امر صرفاً فردی تلقی میشود و نه موضوعی اجتماعی. افراد در این موضوع تعهدی در قبال اجتماع از طریق کمک به بازتولید نهاد خانواده و نقشهای حمایتی از کودکان و کهنسالان ندارند و دیگر خانواده یک واحد تولید اقتصادی و تربیتی جدی شمرده نمیشود. در انقلاب جنسی این رویکرد و اعتقاد وجود داشت که عشق شهوانی باید بخشی از زندگی عادی مردم باشد و نباید بهوسیله خانواده، مذهب، دولت و اصول اخلاقی کنترل شود.[۵]
دراینمیان، روزنامهها، رادیو و بهویژه تلویزیونهای جدید تصاویر، رویدادها و ایدههای جدید اروتیک را برای میلیونها نفر پخش کردند. دنیای مخفیانه پورنوگرافی و فحشا در جامعه نمایان شد و آنچه ناپسند تلقی میشد قابل قبول شد. اروتیسم، پورنوگرافی و برهنگی قبلاز تبدیل شدن به فعالیتهای تجاری، یک صنعت جنسی جدید در یک صحنه جایگزین شکوفا شد. جنسیسازی جوامع غربی اتفاق افتاد که بر سیاست، هنر، نهادهای مختلف و مطمئناً زندگی روزمره تأثیر گذاشت[۶] و از همان زمان نیز برخی شبکههای غربی به تولید و پخش برنامههای بلایند دیت پرداختند که عمدتاً با رویکرد جنسی بود. بهطور کلی، با انقلاب جنسی حداقل دو پیامد به وجود آمد: ۱. عشق و خانواده عاری از تعهد؛ ۲. هدف رابطه است نه ازدواج. پیامدهایی که بهوضوح در برنامههای بلایند دیت تبلیغ و ترویج میشوند.
حال پرسش این است که آیا این تحولات در ایران نیز رخ داده است؟ باید در پاسخ گفت آری؛ اما این تحولات در ایران دیرتر از جهان روی داد که میتوان علت آن را وقوع انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، ارزشمند بودن ارزشها و باورهای دینی، تقدس نهاد خانواده و ازدواج، کنترل شدن رسانهها در قالب رسانه ملی، آموزش و پرورش دینی و… دانست. پیشاز انقلاب و در دهه ۵۰ خورشیدی در ایران، همانند قرن ۱۸ و ۱۹ غرب، شاهد آگهیهای روزنامه و مجله برای زوجیابی با بیان اولویتهای ظاهری و شخصی بودیم که با وقوع انقلاب متوقف شد تا اینکه در این دو دهه، به شیوههای نوین همچون سایتهای دوستیابی مثل سایت گوهردشت و… شاهد حضور مجدد آنها در جامعه ایران و نسل جوان بودیم.
یکی از نمودهای این وقوع، کماعتبار شدن حق انتخاب در دایره دین و سنت اسلامی-ایرانی و وابستگی شدید جوانان و نوجوانان به رسانهها بهویژه رسانههای غربی و تغییر ذائقه آنهاست که ترویج برنامههای بلایند دیت یکی از نشانههای این موارد است.
بلایند دیتها عشق بدون مسئولیتپذیری و تعهد است و قرار نیست این برنامه امتداد خواستگاری یا نوعی خواستگاری مدرن باشد، بلکه ورود افراد به رِلزدن است و بهنوعی منطبق با دو پیامد مهم انقلاب جنسی است.
البته برخی برنامهها با هدف خواستگاری و ازدواج است و حتی در برخی از آنها والدین نیز دعوت میشوند؛ به عنوان مثال در چند مورد از صفحات، روش برنامه به شیوه «مادر را ببین و دختر را انتخاب کن» یا «خانواده را ببین و طرفت رو انتخاب کن» میباشند که در این برنامهها، نقش والدین و خانواده به حداقلِ ممکن رسیده است. بااینحال، بهطور کلی باید گفت عمده تولید محتواهای بلایند دیت ایرانی، غیرواقعی است و بهنوعی جنبه سرگرمی دارند. هرچند باید پذیرفت اگر مدیریت و راهبری نشود، بیشک در آینده نزدیک، باعث تولید هنجارهای جدید اجتماعی خواهند شد.
سه. ویژگیهای مهم بلایند دیت
از بررسی گفتوگوها و نحوه چینش و ساخت و تولید محتوای برنامههای بلاینددیت، میتوان ویژگیهای مهم آنها را چنین بیان کرد:
| رویکرد کاملاً کمالگرایانه و تجملگرایانه | حضور دختران و پسران زیبا و جذاب | تصمیمات هیجانی | ناشناس بودن دو طرف |
| مدیریت جلسه ازسوی فرد سوم | متکیبر جذب جنسی یا جذب فوری | نگرش ماجراجویانه | فضای رمانتیک و روابط آزادانه |
| عادی بودن رابطههای پیشین | قبیح بودن صحبت از ازدواج | شوآف و دور از واقعیت بودن انتظارات و نظرها | |
| تأکید بر ظاهر (مدل و استایل) | اهمیت خوشگذرانی و مدرن بودن | نبود مذهب و رویکردهای دینی | |
| راحتگیری صحبت از خیانت و رهاشدگی | با چاشنی فرهنگ تمسخر و تحقیر | ارتباط با فردی خارج از دایره ارتباطات اجتماعی فرد | |
| حذف خانواده و فقدان هیچگونه ابایی در بیان راحت عقاید و اشتباهات جنسی | نگرش حیازدایی و با رویکرد امر جنسی و سکس | ||
چهار. پیامدشناسی مسئله
این برنامهها از برخی جهات میتوانند ویژگیهای مثبتی داشته باشند؛ مثلاً برخی کلیپها رویکردهای آموزشی در نحوه برخورد با جنس مخالف و نوع انتخاب همسر، تقویت اعتمادبهنفس و شناسایی علایق و ارزشهای مشترک و غیرمشترک دارند. برخی برنامهها نیز دارای رویکرد اجتماعی با تأکید بر تعاملات اجتماعی و مهارتهای ارتباطی است و بهنوعی موجب افزایش آگاهی به جنس مخالف و ترویج روابط منعطفتر و توانمندتر میشوند. برخی از این برنامهها رویکرد فرهنگی دارند و بهنوعی همان نقش خواستگاری بدون رعایت آداب و رسوم دستوپاگیر خانوادگی را نشان میدهند که دیتهای مذهبی کاملاً با این رویکرد هستند. باوجوداین، پیامدهای زیادی در این برنامهها وجود دارد که به نظرم علت اصلی آن، بهطور کلی، درآمدزایی، نگرش غربگرایانه و حذف سبک زندگی اسلامی-ایرانی است که با برنامهریزی راهبردی و دقیق میتوان مسیر درستی برای آن ترسیم کرد.
برخی پیامدها معطوف به وضعیت بیرونی مسئله و معطوف به تولید ساختاری برنامه است و برخی پیامدها، محصول تولید محتواهای این برنامههاست که میتوانند بر جامعه جوان ایرانی تأثیرگذار باشند.
الف) از منظر تولید ساختاری برنامه (پیامدهای بیرونی)
برخی مسائل و پیامدها مرتبط با وضعیت بیرونی مسئله است که در ذیل به اهم آنها اشاره میشود:
- کسب درآمد اینترنتی تولیدکنندگان
فرایند تولید چنین برنامههایی در غرب از موفقیت آن و کسب درآمد خوب برای تولیدکنندگان با هزینههای ناچیز حکایت دارد. این نمایش جذاب در ایران نیز بیشتر از غرب برای چرخه مالی مفید است. این نمایشها از همافزایی سهگانه برخوردارند که نتیجه آن ایجاد چرخه مالی برای تولیدکنندگان است. این سهگانه عبارت است:
- سرگرمی و تفریح
برخی برای معروفیت و عدهای برای سرگرمی وارد این چالشها و تولید محتوا در این زمینه میشوند. بسیاری از نمونههای طنز، با این رویکرد هستند. بهطور کلی، میتوان گفت عمده تولید محتواهای این برنامهها فیک و غیرواقعی است و کاملاً در راستای جذب مخاطب و با رویکرد سرگرمی طراحی شدهاند.
- درآمدزایی برای شرکتکنندگان
برخی با حضور در این برنامهها، شغل و حرفه خود را تبلیغ میکنند و مشتریان خود را افزایش میدهند. بهعنوان مثال، یکی از خانمهای شرکتکننده، میکاپ آرتیست است که بعداز حضورش در برنامه، صفحه اینستاگرامش رشد بسیار زیادی یاف (پیشاز برنامه، تعداد فالوورها: ۲هزار و ۵۴۳؛ بعداز برنامه تعداد فالوورها: حدود ۱۴۶هزار).
ب) از منظر تولید محتوایی برنامه (پیامدهای درونی)
از منظر درونی، میتوان از دو زاویه به آثار و پیامدها توجه کرد که عبارت است از: پیامدهای آشکار و پنهان.
- پیامدهای آشکار
۱-۱. تغییر الگوی انتخاب برای نسل Z
قرار ناشناس یا قرار کور که از چند دهه قبل در غرب آغاز شده و اکنون بهصورت علنی در ایران نیز نمایش داده میشود نشان از نوعی الگوی انتخاب به شیوه مدرن دارد. الگویی که در آن ارزشها، اخلاق دینی، تربیت دینی جای خود را به مدیریت بدن، زیبایی، لذتجویی یا بهطور کلی خوشگذرانی با جنس مخالف داده است. البته برخی با این دیدگاه مخالفاند و آن را نوعی احیای خواستگاری میدانند و برای اثبات نظر خود به این استدلال میپردازند که عمده دختران در این کلیپها بهدنبال رابطه پایدارند. درواقع، ما در گذر تاریخی از امر ارزشهای سنتی به ارزشهای مدرنیته هستیم و این مدل برنامهها، همان خواستگاری مدرن است و فقط باید تلاش کرد که در آنها، ارزشها تماماً از بین نرود و کنترل و مدیریت در اندیشه دختران و پسران انجام شود. درحقیقت، این چالش بهسبب تغییر فرهنگ خانواده و ازدواج به وجود آمده است. امروزه آنچه جوانان- چه مذهبی و چه غیرمذهبی- از مفهوم ازدواج در ذهن دارند لذت حداکثری است. بنابراین، وقتی آموزش جامعه نتواند مسیر ازدواج سنتی را با آسانسازی تشکیل و تحکیم خانواده حفظ کند بیتردید جوان بهسوی راههای دیگری برای هموارکردن مسیر خود میرود که یکی از نمونههای آن دیت است.
۱-۲. کمّی شدن خواستهها
شخصیت افراد Z بر اساس مقولات کمّی بررسی میشود؛ بنابراین، پرسش آنها از جنس مخالف بیشتر معطوف به میزان درآمد، میزان زیبایی، میزان هزینهکردها، میزان خوشگذرانی و… است. به نظر میرسد در فرایند تغییر ارزشها، ملاکها نیز تغییر یافتهاند.
۱-۳. حس پختگی در نسل Z
گفتوگوی شکلگرفته میان این افراد نشان میدهد که آنها تصور میکنند به پختگی لازم برای ارتباط و ازدواج رسیدهاند و فکر میکنند میتوانند طرف مقابل را بهسرعت شناسایی کنند. درحالیکه آنها توهمی از شناخت دارند.
۱-۴. جایگزینی شناخت سطحی بر عمیق
بلایند دیت مروج انتخاب بر اساس قضاوتهایی است که با دادههای بهدستآمده در یک جلسه شکل میگیرد. در این مدل، دیگر خبری از شناخت عمیق و تجربههای مشترک و معنادار نیست.
۱-۵. انتظارات غیرواقعی
تصویرسازی از زندگی زناشویی یا ارتباط عاطفی و دوستی با دیدن این برنامهها بهمرور میتواند عامل ترویج ناامیدی از ازدواج و روابط عاطفی شود. بیتردید تأثیر مستقیمی بر انتخاب همسر و تصمیمات زندگی میشود.
۱-۶. حذف خانواده
تولید محتوای این برنامهها متکیبر فرد است و عمدتاً خانواده در آنها حذف شدهاند. در مواردی که خانوادهها نیز حضور دارند کاملاً دارای نقش کمرنگی در مسئله هستند. حذف خانواده و نظرها و خواستههای خانواده از ویژگیهای تولید محتواهای این برنامهها دانسته میشود.
۱-۷. واسطهگری نوین
بیتردید جامعه بهسمت تغییرات بافت فرهنگی رفته است و در این گذار، خواستگاری دیگر در بستر زمان شکل نمیگیرد. امروزه بهواسطه شهرنشینی و مدرنیته، ارتباطات اجتماعی به حداقل رسیده است و ازاینرو این دیتها نقش واسطهگری در ازدواج یا دوستیابی را ایفا میکنند. درحقیقت، شاهد تغییر ارزشهایی همچون واسطهگری سنتی و خواستگاریِ خانوادهمحور به سبک زندگی غربی و مدل واسطهگری جدیدِ بدون دخالت خانوادهها هستیم.
- پیامدهای پنهان
۱-۲. تغییر ملاکها در بینندگان
خروجی بلایند دیت، تغییر ملاکها در ازدواج و روابط در نسل جوان همچون نگاه فانتزی به ازدواج است.
۲-۲. امکان سوءاستفادههای عاطفی
چنین برنامههایی که روابط را بر اساس یک جلسه شکل میدهند امکان دارد به آسیبهای جدی روحی و روانی بینجامند که در برخی موارد برای شرکتکنندگان بهویژه دختران موجب افسردگی و اضطراب میشود. در مطالعهای از (American Journal of Psychology, 2023)، ۵۲درصد از شرکتکنندگان معتقد بودند که این نوع برنامهها انتخابهای عاطفی آنها را بهسوی روابط سطحی سوق دادهاند.
۲-۳. امکان ایجاد بیاعتمادی
بینندگان این برنامه با هویتهایی مواجه میشوند که عمدتاً رابطه سابق داشتند و این نگرش پیش میآید که شانس برقراری رابطه سالم بسیار اندک است. همچنین باعث تضعیف اعتمادبهنفس و غیرقابل اعتماد بودن روابط انسانی در بینندگان میشود که درنهایت احساس ناامنی و نگرانی از طرد شدن را ترویج میکند. پژوهش منتشرشده در Journal of Competitive Relationships (2021) نشان داد که ۶۴درصد از مخاطبان برنامههای مشابه گزارش کردند که احساس ناامنی و نگرانی از طرد شدن را بیشتر تجربه میکنند. همچنین در مطالعهای ازسوی Global Media Psychology (2023) مشخص شد که ۵۰درصد از بینندگان این برنامهها از کاهش اعتمادبهنفس و افزایش احساس ناامنی در تعاملات اجتماعی خود خبر دادهاند.
۲-۴. بیشتر شدن گرایش به زیبایی و تجملگرایی
رویکرد اصلی این برنامهها معطوف به زیبایی فردی و نگرشهای تجملگرایی است که بیننده را دچار چالش میکند.
۲-۵. ترویج مشاغل مد و زیبایی
عمده مشاغل مورد پسند در این برنامهها مد و استایل، آرایشگری، طراحی لباس و… است و مشاغلی که بهواسطه علمآموزی به دست میآید کمتر مورد توجه است. این امر در ادامه موجب گرایش نسل Z به مشاغل کاذب و متکیبر زیبایی و مدلینگ میشود و انگیزه تحصیل و کسب علم و مهارتهای مهم کاهش مییابد.
۲-۶. پیامدهای ناخودآگاه بر اساس فرایند نمایشی شدن انتخاب
همچون راحت بودن عرصه انتخاب، قابل اعتماد بودن صحبتها، مهم جلوه یافتن مسائل معمولی همچون غذا خوردن و …؛ شیوع بدبینی به نیت دیگران، اهمیتیافتن مسائل مالی و درآمدهای مثلاً ۱۰۰میلیونی، و … . مطالعهای در Journal of Interpersonal Trust (2023) گزارش میکند که ۵۸درصد از مخاطبان برنامههای رقابتی مبتنیبر روابط اظهار کردند که پساز تماشای این برنامهها بدبینی بیشتری به نیتهای دیگران پیدا کردهاند.
۲-۷. تغییر و نزول ارزشهای خانوادگی
ترویج این برنامهها بهنوعی بیانگر حذف خانوادهها در انتخاب است و کاملاً به لذتهای آنی و تمایلات جنسی بستگی دارد. ارزشها بهویژه ارزشهای خانوادهمحوری در آنها نادیده گرفته میشوند یا نقش کمرنگی را ایفا میکنند. درواقع، با ترویج چنین برنامههایی، شاهد گسترش فردگرایی و تغییر و نزول ارزشهای خانوادگی در جوانان خواهیم بود.
پنج. توصیههای راهبردی
پیشاز بیان توصیهها و راهکارهای پیشنهادی، ابتدا به چند نکته مهم راهبردی اشاره میشود:
الف) ملاحظات راهبردی
۱. فراگیری مسئله؛ امروزه کمتر جوانی است که این برنامهها را ندیده یا دنبال نکرده باشد. این برنامهها درحال الگو شدن در میان جوانان و نوجوانان هستند. هرچند که همچنان پدیدهای فراگیر نیست، اما بیانگر وضعیت لایه زیرین جامعه بهویژه نسل Z و تفاوت آن با نگرشهای نسلY و دگردیسی فرهنگ مصرفی آنهاست. مهمترین جامعه هدف در این مسئله نسل Z هستند؛
۲. رویکرد امر جنسی از مهمترین مسائل مرتبط با نسل Z و در آینده نزدیک برای نسل آلفا است و این امر فقط معطوف به ایران نیست. هرچند جامعه ایران بهواسطه وجود حکمرانی دینی در آن بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. باوجوداین، باید دانست پدیدهها زمانی برای حکمرانی تبدیل به مسئله میشوند که از لایه پنهان و زیرین جامعه نمایان و آشکار شوند. به نظر میرسد حاکمیت باید توجه ویژهای به مسئله الگوی تربیت جنسی و همچنین آثار و وقوع انقلاب جنسی داشته باشد. از این منظر، بلایند دیت در ایران، هرچند با چاشنی رویکرد جنسی ظهور یافته است، اما همچنان در لایه پنهان جامعه قرار دارد و مسئلهبودگی از آن فهمیده نمیشود.
درواقع، اگر مسئله رویکرد امر جنسی مدیریت و کنترل شود، چنین برنامههایی نهتنها پدیده باقی خواهند ماند، بلکه با مدیریت راهبردی میتوان آنها را تبدیل به فرصت و قوت کرد. به نظر میرسد مهمترین رویکرد کلان در این مسئله، امر جنسی و مسئله الگوی تربیت جنسی است.
۳. دیتهای مذهبی یا دارای مجوز با وجود مخالفتهای برخی فعلاً درحال فعالیتاند. به نظر میرسد در آینده شاهد فراگیری این مسئله در همه گروهبندی فرهنگی جوانان، اعم از مذهبی و غیرمذهبی، خواهیم بود؛
۴. خانواده و خانوادهمحوری در مسئله ازدواج جوانان با ترویج این برنامهها حذف یا کمرنگ شده است. به نظر میرسد مهمترین کنشگرِ نهادی در این مسئله نهاد خانواده است؛
۵. به نظرم میرسد مسئله دیتها، همچون ویدئو و ماهواره است و نمیتوان تأکید بر اعمال زور کرد. بنابراین، باید راهبردها تهاجمی (SO)[۷] و در راستای کنترل و مدیریت آن باشد. متولیان نباید گارد منفی به آن داشته باشند؛
۶. تا ۹۰درصد افراد بهدلیل ظاهر فرد رابطه را به هم میزنند و حتی پیشنهاد ازدواج را رد میکنند. این همان تأثیر رسانه است. درحالیکه طبق پژوهشهای کمی و کیفی، اولین علت طلاق، نبود شناخت از جنس مخالف دانسته میشود. باید این توازن در برنامه بلایند دیت جانمایی شود. به نظر میرسد آگاهیبخشی برای تحکیم خانواده بهویژه مسئله تشکیل خانواده و مؤلفههای آن مهمترین مسیر راهبردی خواهد بود؛
۷. ایران همچنان ازنظر ترویج فرهنگ خویش ضعیف است و با وجود همه تلاشها، همچنان دچار تهدیدات فرهنگی از جانب فرهنگهای سلطهگر بیرونی است. دراینمیان، لزوم حفاظت از امنیت فرهنگی ایران بهعنوان یک اصل اساسی در حکمرانی فرهنگی ضرورت مییابد. به نظر میرسد مهمترین بستر، مسئله حفاظت از فرهنگ ایرانی-اسلامی در مواجهه با عوامل فرهنگیِ تهدیدکننده داخلی و خارجی است.
ب) راهبردها و راهکارهای پیشنهادی
به نظر میرسد بهترین راهبرد تغییر زمین بازی با تغییر و جانمایی مؤلفههای مورد نظر است نه آنکه با مصادیق مقابله شود. بر پایه این نگرش، راهکارهای کلان و خرد زیر پیشنهاد میشود:
- باید مراکز و مؤسسات همسریابی یا واسطهگری در تسهیلسازی ازدواج، بر اساس قوانین و مقررات دقیق علمی به تناسب هر استان یا شهر شکل گیرد. تبلیغات و فعالیت چنین مراکز فرهنگی میتواند جوانان را بهسوی همسریابی و ازدواج با سبک زندگی اسلامی-ایرانی سوق دهد و با واقعیت مسئله آشنا سازد. بیشک این امر موجب کاهش آسیبها و کاهش گرایشها به بلایند دیت به شیوه غربی میشود؛
- تولید محتوای طنز و انتقادی درباره نحوه برگزاری بلایند دیت باید افزایش یابد. بدینگونه میتوان تا حدی جوانان را آگاه کرد؛
- تولید برنامههای تلویزیونی، تولید محتواهای فضای مجازی، رادیویی، پادکست و… در این راستا با ویژگیها و پرسشهای مرتبط با فرهنگ ایرانی-اسلامی انجام پذیرد. استفاده از چهرههای معروف و محبوب، بهویژه روحانیان معروف و محبوب برای انتقال پیامها و ترویج فرهنگ و آداب و رسوم ایرانی، میتواند مناسب باشد؛
- تولید برنامههای آشنایی با دو محور تعاملات خانوادگی و ایجاد فضای گفتوگو؛ مدرنسازی خواستگاری و نیز واسطهگری برپایه تولید مستندهای واقعی و غیرواقعی میتواند راهکار مناسبی باشد؛
- خانوادهها و مراکز آموزشی باید جوانان را با آسیبهای بلایند دیت آشنا کنند و آنها را در مواجهه با این چالشها یاری رسانند. بیتردید خانواده میتواند محور اصلی مدیریت و راهبردی این برنامهها باشد؛
- تولیدکنندگان این برنامهها در ایران حضور دارند و میتوان با برقراری ارتباط با آنها، مسیر تولید این برنامهها را بر اساس موازین ایرانی اسلامی تغییر داد؛
- رصد و جلوگیری از انتشار محتواهای نامناسب؛ برخی کانالها بهسمت ترویج بعد جنسی و برهنگی رفتهاند که باید از آن جلوگیری شود.
منابع:
[۱]. رنجبر مدیسه، معصومه و ساروخانی، باقر. تأثیر مصرف رسانههای جمعی جدید بر ارزشهای نسلی؛ مورد مطالعه: جوانان ۱۸ تا ۳۲ ساله شهر تهران. فصلنامه رهپویه ارتباطات و فرهنگ، دوره ۲، شماره ۴، زمستان ۱۴۰۱.
[۲]. Tagirov, Philipp, Sexual Revolution and Contemporary Culture: Liberated Eros or New Symbolic Control, 4th International Conference on Education, Language, Art and Inter-cultural Communication (ICELAIC 2017), Advances in Social Science, Education and Humanities Research, Published by Atlantis Press, 2017, vol. 142, p. 753-754
[۳]. گیدنز، آنتونی (۱۳۹۲). جامعه شناسی. با همکاری کارن بردسال. ترجمه حسن چاوشیان. تهران. نشر نی، ص ۱۸۷
[۴]. Sexual Freedom Movement
[۵]. Isserman, Maurice, America Divided. New York, NY: Oxford University Press., 2012, p. 138-140
[۶]. Hekma, Gert & Giami, Alain, Sexual Revolutions: An Introduction, In book: Sexual Revolutions, www.researchgate.net, ۲۰۱۴, p. 7-8
[۷]. طبق جدول استراتژی SWOT ، منظور از استراتژی تهاجمی (SO)، استفاده حداکثری از قوتها و فرصتها برای رسیدن به هدف راهبردی است.
