تعداد کلمات:۸۵۰۰ کلمه/ تخمین زمان مطالعه:۵ دقیقه
نویسنده: سعید سلمانی
مقدمه
سالیانی است که بحث از تصرف خیابان و حضور مردم در کف جامعه، به یکی از موضوعات مهم برای اندیشمندان علوم اجتماعی تبدیل شده و حوادث خاص و اثرگذار کشور در آن اتفاق میافتد. راهپیماییهای رسمی مذهبی مانند راهپیمایی کیلومتری جشن غدیر خم، راهپیمایی جاماندگان اربعین یا راهپیماییهای رسمی ملی ـ حکومتی همچون راهپیمایی ۲۲ بهمن و روز قدس از یک سو و برگزاری تجمعات خیابانی اعتراضی و سوءاستفاده جریانهای فرصتطلب با هدف ایجاد آشوب در خیابان از سوی دیگر بیانگر اهمیت توجه به خیابان و کف میدان است.
با این حال جامعه ایرانی پس از جنگ رمضان، شاهد تجربه جدیدی در خیابان است. بیش از ۵۰ شب از حضور مردم در خیابان میگذرد و صحنههای بارونکردنی از همدلی و حضور طیفهای گوناگون جامعه دیده شده است. حضور اقشار گوناگون جامعه، برگزاری کاروانهای خودرویی، الگوگیری از مراسم پیادهروی اربعین و برپایی موکبهای پذیرایی از مردم، برگزاری مراسم مذهبی شبهای قدر و مراسم ملی تحویل سال نو در میادین اصلی شهرها، حضور شخصیتهای مذهبی همچون سخنرانان و مداحان در میان مردم با ظاهر نظامی و … بخشی کوچک از اتفاقات خیابان در شبها و روزهای جنگ رمضان است و این اتفاق بزرگ نیازمند تحلیل و بررسی است. سوال اساسی این است که پس از اتمام مراسم اجتماع و پیادهروی شبانه یا پایان شرایط جنگی مناسک خیابانی با چه چالشهایی روبرو است که نیازمند آسیبشناسی است و چه راهکارهایی با هدف استمرار بهرهبرداری از مناسک خیابان پیشنهاد میشود؟
تحلیل مسئله
مناسک جمعی-خیابانی پدیدهای در حال گسترش است که از طرفی فرصتهایی برای ترویج گفتمان انقلابی و اسلامی ایجاد مینماید و از طرفی دیگر با چالشهایی روبرو است.
- چرایی مناسک خیابانی : برای چه؟
مهمترین هدف از برپایی مناسک خیابانی، فرصت ایجاد همدلی در میان مردم و مقابله با دودستگی، دوقطبی سازی در جامعه است. با این حال، در ادبیات برخی از کنشگران مذهبی همچون سخنرانان، مداحان و حتی برخی از دستنوشتههای مردمی شاهد نوعی دوقطبی سازی میان مردم و مسئولان یا مسئولان سیاسی و فرماندهان نظامی هستیم که در حال تبدیل شدن به چالشی بزرگ و تضعیف هدف اصلی راهپیمایی شبانه است
- چگونگی مناسک خیابانی: به چه صورت؟
در راهپیماییهای شبانه فرصت عرضه آموزههای تشیع و جمهوری اسلامی به وجود آمده است که ظرفیت مناسبی برای جذب قشر خاکستری و پیوند بخشی از جامعه است که در سالهای گذشته و به دلایل گوناگون از نظام و جامعه مذهبی فاصله گرفته است. با این حال نحوه برگزاری راهپیمایی با چالش رعایت نکردن حدود شرعی مواجه است. ایجاد مزاحمت خیابانی برای ساکنان، ایجاد آلودگی صوتی در ساعات پایانی شب، برخورد نامناسب با مردم عادی معترض به جزئیات نحوه برگزاری مراسمات خیابانی بخشی از این چالشها است که نیازمند برنامه ریزی دقیق همراه با درایت و ظرافت است.
- چشمانداز برگزاری مناسک خیابانی؛تا چه زمانی؟
حضور مردم فرصتی برای روایت پشتیبانی از نظام اسلامی در ۵۰ شب گذشته است اما ادامه آن بدون توجه به نحوه پایان مراسم پیادهروی، چالش فرسایش و تبدیل شدن این پدیده عظیم اجتماعی به پدیده غربی کارناوال را دارد که تبدیل به امری عادی و خالی از محتوای ناب ملی و دینی شود.
- فعالان و تأثیرگذاران؛ چه کسانی؟
مردمی بودن مناسک خیابانی فرصت مناسبی برای نزدیک شدن مردم به هم و به نظام سیاسی است با این حال قطع ارتباط میان قشر خاکستری و کنشگران مذهبی همچون روحانیت، مداحان، شاعران، نیروهای نظامی پس از پایان راهپیماییهای مردمی، شبهه سوء استفاده از مردم را متبلور نموده و چالش انگیز است.
پیشنهادهای راهبردی
با هدف افزایش بهرهبرداری مناسب از ظرفیت مناسک خیابانی پیشنهاد میشود:
- تعیین متولی برای برگزاری مناسک خیابانی: سازمان تبلیغات اسلامی میتواند به عنوان نهاد متولی تعیین شود و مسئولیت هماهنگی با دیگر نهادهای کشور را برعهده گیرد. این مساله آنجا اهمیت پیدا می کند که نوعی یکدستی کلی باید در خیابان در بزنگاه هایی مثل آتش بس صورت گیرد.
- تصویب آییننامه نحوه برگزاری مناسک خیابانی: سازمان تبلیغات اسلامی استانها دستورالعملی مبتنی بر زمان برگزاری، کیفیت برگزاری، تعیین خطوط قرمز و ممنوعه در نحوه برگزاری و اظهارات سخنرانان، شرایط برگزاری متناسب با نقاط مختلف کشور صادر نمود و همه مواکب و ایستگاهها مکلف به رعایت آن باشند.
- تعیین گشتهای بازرسی و نظارت بر نحوه برگزاری مناسک خیابانی: حضور گروههای نظارت و بازرسی بر نحوه برگزاری مناسک خیابانی به دو صورت محسوس و نامحسوس مانع فعالیتهای آسیبزا و افراط گرایانه میشود. به عنوان نمونه حضور این گشتها میتواند در اتمام مراسم در ساعتهای تعیین شده، باعث آرامش خاطر ساکنان شده و اسباب نارضایتی را مرتفع میکند.
- تکریم کسبه حاضر در مکانهای مناسک خیابانی: می توان در قالب بستههای مساعدت مالی همچون اعطاء وام، تبلیغ اماکن تجاری و اقتصادی در مناسک خیابانی، خرید مایحتاج مواکب از اماکنی که به وسیله برگزاری دچار محدودیت شده اند، حضور نمایندگان نظام در میان کسبه و آگاهی از مشکلات آنان و … نسبت به محدودیتهای ایجاد شده دلجویی نمایند.
- ترسیم راههای ارتباط با فعالان در مناسک خیابانی پس از اتمام مراسمات: رهانمودن مخاطبان پس از اتمام مراسم، نتیجه بخشی کار فرهنگی را خنثی میکند. در نتیجه از راههای مختلف ثبت شماره افراد یا پرنمودن فرمهای آشنایی با استعدادها و تخصص افراد می توان ارتباط با اقشار عادی جامعه به خصوص جوانان را استمرار بخشید و در محافل مختلف از حضور آنان بهره برد./پایان
