تعداد کلمات:۴۱۹۰ کلمه / تخمین زمان مطالعه: ۲۰ دقیقه
مقدمه
همواره در طول تاریخ، جریانات مختلف ازطریق رسانههای هر عصری، عرضه و رشد یافتهاند. در عصر کنونی که عصر ارتباطات و سیطره فضای مجازی بر زندگی بشری است، سکوهای مجازی محملی برای عرضه جریانات و خردهجریانها شده است. دراینمیان، ایتا نیز که یک برنامه پیامرسان ایرانی رایگان است، در سال ۱۳۹۶ با هدف پاسخگویی تمام نیازهای کاربران ایرانی شروع به کار کرد و هم اکنون در همه فضاها قابل استفاده است.[۱] ایتا تحت مالکیت شرکت کاملاً خصوصی ایتا (اندیشه یاوران تمدن امروز) به مدیریت محسن غفاری در شهر قم آغاز به کار کرده است. این شرکت تحت حمایت شرکت طوبی[۲] و مجموعه فرهنگی هاتف است. البته در وبسایت رسمی ایتا آمده است که این پیامرسان ازطرف مرکز رسانههای دیجیتال وزارت ارشاد حمایت میشود.[۳] این پیام رسان درحالحاضر [آذر ۱۴۰۳] طبق دادههای نرمافزار کافه بازار، مثبت ۴۰میلیون (۴۰+) است؛ اما طبق دادههای نرمافزار مایکت، در محدوده ۲۵میلیون (۲۵+) قرار دارد. [۴]
گفتنی است سابقه فعالیتهای گروه سازنده ایتا در حوزه فناوریهای مبتنیبر تلفن همراه به بیشاز یک دهه میرسد. شرکت طوبی یکی از نخستین عرضهکنندگان نرمافزار و پنل تحت وب ارسال پیامک انبوه است که در طول سالهای اخیر فعالیت خود را با عرضه خدمات متنوعی همچون تماس صوتی، خدمات ارزش افزوده و[۵] USSD گسترش داده است. همچنین این شرکت در سالهای اخیر بهعنوان یکی از تأمینکنندههای محتوا[۶] با شرکتهای همراه اول و ایرانسل همکاری میکند.
یکی از تحلیلگران وبسایت جهان امروز ادعا کرده است، اقدام علاءالدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در معرفی ایتا به افکار عمومی بهعنوان جایگزین تلگرام، تأثیر بسزایی در شناخته شدن ایتا داشته است.[۷] این مسئله میتواند حاکی از ارتباط خوب و سازنده ایتا با برخی افراد حاکمیتی باشد.
شعار ایتا، سرعت و امنیت در عرصه پیامرسانی است؛ به همین دلیل، ایتا ادعا میکند: «هیچ شخص، گروه و جریانی نمیتواند ایتا را مجبور به حذف اطلاعات کاربران و فعالیتهای آنها در نرمافزار کند.»[۸]
حفظ حریم خصوصی کاربران بزرگترین دغدغه و وظیفه سازندگان ایتاست. ایتا از بروزترین پروتکلهای جاری در دنیا برای حفظ امنیت و محرمانگی اطلاعات کاربران بهره میبرد و خود را ملزم و متعهد به حفظ اطلاعات کاربران میداند؛ البته این را هم اضافه میکند که ایتا «تابع قوانین رسمی جمهوری اسلامی ایران و احکام مراجع صالح قضایی است.» به همین دلیل، ایتا «نسبت به حذف رباتها و کانالهایی که مطالب خشونتآفرین و تروریستی را نشر دهند یا حاوی مطالب مستهجن باشند اقدام خواهد کرد.» اما این به معنای مخالفت با آزادی بیان نیست و اگر انتقاد از دولت در یک کشور ممنوع باشد؛ آنگاه ایتا در چنین سانسورهای سیاسی مشارکت نخواهد کرد (وب سایت ایتا).
ایتا بهرغم همه فرصتهای فکری، تبلیغی و رسانهای که برای کشور ایجاد کرده (که در جای خود نیازمند بررسی است)، در شرایط فعلی محلی برای رشد طیفی از جریانات مسئله ساز نیز شده و روند تحلیلی این جریانات نشاندهنده رشد آنهاست و نیاز به اقدام فوری و عاجل برای مدیریت فنی و رسانه ای آنها میباشد.
مروری بر جریانات مسئله ساز
جریانات همواره چهار سطح برای کنشگری دارند: ۱. سطح اول نظریهپردازان هستند که مبانی فکری یک جریان را تنقیح و تبیین میکنند؛ ۲. سطح دوم شارحین یک جریاناند که در تلاش برای تبیین ایده اصلی هستند؛ ۳. سطح سوم رسانهها هستند که زمینهای برای انتشار ایدههای شارحین و نظریهپردازان فراهم میکنند؛ و ۴. سطح چهارم پیروان هستند که در میدان به رشد یک جریان فکری کمک و آن را امتداد میبخشند. سکوی ایتا در سالهای گذشته همواره بستری برای کنشهای جریانات مختلف فکری خصوصاً در حوزه دین و مسانل انقلاب بوده و ازاینرو توانسته است ظرفیتی برای تولید ادبیات جریان انقلابی و مذهبی باشد. اما درعینحال، سه جریان در این سکو درحال رشدند که ازلحاظ فکری و گفتمانی درحال تولید مسئله هستند و تاکنون نیز حاشیههای زیادی ایجاد کردهاند. در ادامه تلاش میکنیم به این سه جریان بپردازیم. در این گزارش متمرکز بر سه جریانیم: «۱. طلاب حاشیهساز؛ ۲. مدعیان طب اسلامی؛ ۳. علوم غریبه.»
- طلاب حاشیهساز
طلاب حاشیهساز یا عدالتخواه ازجمله جریاناتی هستند که در سالهای گذشته از بستر ایتا برای رشد و گسترش ایدههای خود استفاده کردهاند. این جریان گرچه مدعی تمرکز بر ایده انقلابیگری در حوزه علمیه است، اما همواره مسئلهساز بوده است. این مسئلهسازی در ابعاد مختلف سیاسی، حوزوی و فرهنگی است. طلاب حاشیهساز در بستر فضای مجازی و با محوریت ایتا، به سبک خاصی مشغول مطالبهگری و عدالتخواهی هستند، اما مطالبی را در صحن افکار عمومی منتشر میکنند که به تشویش اذهان عمومی خصوصاً افراد انقلابی و حزباللهی میانجامد. متأسفانه گاهی این مطالب و اخبار که فاقد استناد نیز هستند دستمایه رسانههای بیگانه نیز قرار میگیرند. این قبیل افراد در کانالهای متعددی از قبیل: خبر مهم، حوزه انقلابی، آتشبهاختیار قم، روحالله دشتی، رحمتالله معظمی، محمدحسن مولا و … به افکار عمومی خوراک رسانهای میدهند و خواسته یا ناخواسته مرتکب اشتباهات راهبردیای میشوند که در زیر آمده است.
تعارض با مواضع مقام معظم رهبری[۹]
آنچه از این خردهجریان بهاصطلاح انقلابی بهوضوح قابل مشاهده است، تعارضات آشکار با مواضع مقام معظم رهبری است. هر فردی که با منظومه فکری و سیره عملی مقام معظم رهبری آشنایی ولو اندکی داشته باشد متوجه اعراض ایشان از تفکرات و کنشهای افراطی خواهد شد. معظمله همواره بر کنش عاقلانه و بهدور از خشونت رفتاری و گفتاری تأکید کردهاند و در مقام قضاوت، پیشاز موعد و شناخت دقیق، اقدام نمیکنند. اما همواره شاهد رفتارهای خوارج گونه این جریان بودهایم، از قبیل: قطع سخنرانی سیدحسن خمینی در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی مورخ ۱۴ خرداد ۱۳۸۸؛ اهانت و جسارت به علی لاریجانی رئیس وقت مجلس شورای اسلامی در شهر قم، حرم حضرت معصومه سلام الله علیها؛ تعرض به علی مطهری، نماینده وقت مجلس شورای اسلامی در شهر شیراز. حالآنکه اینگونه اقدامات، اصلاً و ابداً مورد تایید مقام معظم رهبری نبوده و بارها در گفتار و رفتار خود، چنین رفتارهایی را مذمت کردهاند. بهعنوان مثال، در مراسم ارتحال امام خمینی(ره) پساز آنکه سخنرانی سیدحسن خمینی قطع و احترام ایشان هتک شد، معظمله ایشان را به آغوش کشیدند و از وی تفقد کردند. این عمل باید سرلوحه افرادی باشد که داعیه ولایت مداری دارند و مدعی هستند در ذیل ولایت و در خط ولایت حرکت میکنند؛ و شایسته افراد انقلابی این بود که پساز نمونه رفتاری از معظمله درس بگیرند و دیگر دست به چنین اقداماتی نزنند. اما دریغا که چنین رفتارهایی بارها و بارها و در صحنههای مختلف از ایشان سر زده و هزینههای زیادی را برای نظام مقدس و جایگاه ولایت فقیه پدید آورده است.
در همین راستا، روز سهشنبه مورخ ۲۷ آذر ۱۴۰۳ تحلیلی به قلم دکتر جاویدنیا و در تفصیل توئیت محمدمهدی فاطمی صدر منتشر شد. توئیت مذکور هشدار میدهد که اگر موشکهای ایرانی بهموقع پرتاب نشوند، آنگاه به سرنوشت شوم هواگردهای سوری گرفتار میآیند که اسرائیل نابودشان کرد. جاویدنیا نیز نمره ولایتمداری فرماندهان نظامی را در معرض مردودی توصیف میکند و نتیجه این تأخیر در عملیات وعده صادق ۳ را چیزی جز نزدیک شدن رژیم صهیونیستی به مرزهای کشور نمیپندارند. همه اینها در حالی است که مقام معظم رهبری در نماز جمعه نصر مورخ ۱۳ مهر ۱۴۰۳ خطاب به مردم انقلابی فرمودند به مسئولان و فرماندهان خود اعتماد داشته باشند و این اطمینان را دادند که نظام جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به تجاوزات دشمن، نه تعلل میکند و نه شتابزده عمل میکند. این صحبتها در حالی بود که توده مردم انقلابی بابت تأخیر در عملیات وعده صادق ۲ و سپس به شهادت رسیدن سیدحسن نصرالله معترض بودند و انتقام را مطالبه میکردند که درنهایت نیروهای نظامی عملیات وعده صادق ۲ را با موفقیت انجام دادند و مقام معظم رهبری در نماز جمعه نصر که پساز علمیات وعده صادق۲ بود به مردم این اطمینان را دادند و از مردم خواستند که به مسئولان و فرماندهان نظامی اعتماد داشته باشند؛ اما ظاهراً این خردهجریان بهظاهر انقلابی با ولایتمداری به سبک عمار و مالک اشتر بیگانه است و بیشتر به سبک ولایتمداری خوارج تمایل دارد و نهایتاً تا نوک بینی خود را میبینند و از رصد افقهای دور عاجزند.
مطلب دیگری که حائز اهمیت است، مقام معظم رهبری، پساز تجاوز آشکار- و البته شکستخورده- رژیم صهیونیستی و بمبارانشدن برخی مناطق نظامی کشورمان، فرمودند باید کیفیت پاسخگویی بهنحوی باشد که محاسبات غلط این رژیم درباره ایران تنظیم و اصلاح شود. طبیعتاً چنین دستوری و تحقق آن ازجانب نیروهای نظامی مستلزم طراحیهای پیچیدهتری نسبت به علمیاتهای قبلی است و اقتضائات خاصی را میطلبد که نیازمند زمان مناسبی است و اتفاقاً شرط عدم شتابزدگی به رعایت همین نکات است. با این اوصاف، چنین تحلیلهایی را نمیتوان در دایره ولایتمداری این قبیل افرادی که دم از ولایتمداری میزنند توصیف کرد.
تشویش اذهان عمومی[۱۰]
یکی دیگر از چالش هایی که این خردهجریان در پی داشته بحث تشویش اذهان عمومی است. متأسفانه این جریان در مواقع متعدد بهگونهای اخبار را چینش میکند و از زاویهای به حوادث مینگرد که نتیجهای جز تشویش اذهان عمومی ندارد. آنها در جایی که احساس تکلیف کنند بهنحوی قلم میزنند که مولد ترس یا ناامیدی یا هردو باشند. یک نمونه از مواردی که به ایجاد ترس و ناامیدی انجامید متنی است که ۲۶ آذر ۱۴۰۳ منتشر شد و از مخاطبان خود خواست برای حفظ جان و سلامتی مقام معظم رهبری و فرماندهان یمنی دعا و توسل فوری کنند؛ در ادامه پست دیگری را منتشر کردند و ازجانب رژیم صهیونیستی وعده اتفاق مهم و فوقالعادهای را دادند. گزینش کلمات و چینش پیامها به گونهای بود که حس ترس و ناامیدی به مخاطبان القا شود و اینکه اسرائیل بهدنبال سوءقصد به جان مقام معظم رهبری است؛ صحنهآرایی نیز به شکلی بود که کار از کار گذشته است و توان دفع چنین حملهای وجود ندارد و تنها راه مقابله دعا و توسل است.
القای بدبینی، بی اعتمادی و ناکارآمدی به نهادها و مسئولان نظام[۱۱]
از دیگر اقدامات چالشزای این خردهجریانْ القای بدبینی، بیاعتمادی و ناکارآمدی به نهادها و مسئولان نظام است. اصل اولیه در تحلیلها و قضاوتهای ایشان مبنیبر سوءمدیریت، ناتوانی در تأمین امنیت و منافع ملی و نداشتن دغدغه منافع ملی و مردم است و حتی گاهی عامل نفوذی دشمناناند. از باب نمونه میتوان این قضیه را مثال زد: درحالحاضر کشور با چالش کمبود سوخت نیروگاههای برقی مواجه است و مسئولان دولتی ازجمله رئیسجمهور پویش «دو درجه کمتر» را مطرح کردهاند، از مردم خواستهاند که دمای محیط زندگیشان را دو درجه کمتر کنند و در همین زمینه، نهاد ریاستجمهوری اقدام به خاموشی روشنایی محوطه این نهاد کرده است. در این ایام، کانال حوزه انقلابی در ابتدای متنی که ۲۶ آذر ۱۴۰۳ منتشر کرد این اقدام را تلقی به مثبت کرد، اما در ادامه این احتمال را در ذهن مخاطب به وجود آورد که مبادا اقدامی نمایشی در راستای گرای خاموشیدادن به دشمن بوده است.
مطلب دیگری که محل توجه است، تمسک این خردهجریان به اخبار غیبی و غیرمستند است. همواره ایشان به اخبار پنهانی دسترسی دارند و همان اخبار را مبنای تحلیلهای خود قرار میدهند. جالب اینجاست که اخبار پنهانی بهدستآمده متناسب رویکرد ایشان، مثبت یا منفی میشوند؛ و ظاهراً تاکنون سابقه نداشته است خبر مثبتی برخلاف رویکرد ایشان شنیده و رسانه ای شود. یکی از این موارد متنی است که کانال حوزه انقلابی در ۲۶ آذر ۱۴۰۳ درخصوص سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتشر کرد. اکثر این متن از گزارههای درست و از قول مقام معظم رهبری تشکیل شده است، اما در ضمنِ این گزارههای صحیح، یک گزاره جنجالی، چالشزا و فاقد استناد صحیح مبنیبر اینکه «بهترین نهاد کشور سپاه است که آنهم تنها ۹درصد از مطالبات رهبر را به سرانجام میرساند.» طرح میکند. این روش از اقسام روشهای شبهاستدلالی است که رسانهها بهمنظور اغوای افکار عمومی استفاده میکنند و در زمره روشهای نامشروع است. این خبر، بهرغم آنکه کذب بوده و مستند نیست، از یکسو به ایجاد حس بیاعتمادی میانجامد و از سوی دیگر مروج حس ناامیدی به نهادهای انقلابی در افکار عمومی میشود.
تخریب، تهمت، افتراء و ترویج ادبیات سوء[۱۲]
چالش جدی دیگرِ متوجه این خردهجریان رویکرد تخریبی و استفاده از ادبیات ناشایست است. این قبیل افراد بهمحض اینکه شخص یا جریانی همچو ایشان نیندیشد، آنها را مورد تخریب و همجمه سنگین قرار میدهند، با ادبیاتی نامناسب با ایشان مواجه میشوند و فضای اخلاقی حاکم بر عرصههای سیاسی-اجتماعی را آلوده به ادبیات ضداخلاقی میکنند. بهعنوان مثال، به مناسبت روز زن، مقام معظم رهبری با زنان دیدار کردند و در حاشیه این جلسه همسران سفرای خارجی نیز با پوشش متفاوتی در جلسه حضور به هم رساندند. یکی از کنشگران فضای مجازی به نام شیخ فرهاد فتحی که از مدارج عالی حوزوی نیز برخوردار است، پستی را منتشر و طراحی دکور جلسه و نحوه پوشش همسران سفرای خارجی را برجسته کرد. وی به برخی دوستان انقلابی برچسب افراطی زد، مطالبات در حوزه عفاف و حجاب را هزینهساز ارزیابی کرد و درنهایت به تأمل بیشتر در مسائل بنیادی اسلام و نظام دعوت کرد. فارغ از مثبت یا منفی بودن این پست، کانال حوزه انقلابی با ادبیاتی ناشایست او را خطاب قرار داد، علمیت او را زیر سؤال برد و وی را در مقابل مقام معظم رهبری توصیف کرد.
در همین راستا، این خردهجریان اخلاق سیاسی را به زوال کشانده است و بر اتهامپراکنی و دروغبستن به اشخاص و جریانات ناهمسوی با خود اصرار دارد. گویی که ایشان «روایت باهتوهم» [۱۳] را پیشه خود ساختهاند و هرجا که لازم بدانند از آن استفاده میکنند و به عواقب دنیوی و اخروی آن نمیاندیشند و متوجه نیستند که درنهایت، وجهه حزبالله و انقلاب اسلامی در افکار عمومی تخریب میشود. بهعنوان نمونه، در پستی که کانال حوزه انقلابی ۲۷ آذر ۱۴۰۳ خطاب به حجتالاسلام عباسی ولدی منتشر کرد، مرحوم آیتالله هاشمی رفسنجانی را دیکتاتوری خواند که باند خاصی را علیه منافع ملی و انقلابی راهبری میکرده است. این کانال مورخ ۲۵ آذر ۱۴۰۳ به نقل از کانال محمدصادق کوشکی، دولت چهاردهم و شخص رئیسجمهور را صراحتاً به همکاری با دول اروپایی با هدف تسلیم نظام ج.ا.ا دربرابر غرب و خلع سلاح کامل آن متهم کرد.
تخریب نهادهای امنیتی[۱۴]
اقدام دیگری که مرتب ازسوی این خردهجریان درحال انجام است، تخریب نهادهای امنیتی ازجمله نهاد واجا است. متأسفانه اینگونه اقدامات در سپهر افکار عمومی نتایج مثبتی نداشته است و از مقبولیت نهادهای امنیتی در اذهان عمومی کاسته شده است و بالتبع به چالشهای دومینوواری منجر میشود. در همین زمینه، کانال حوزه انقلابی، در مقام تعریض به حجتالاسلام عباسی ولدی و انتقاد از مرحوم هاشمی رفسنجانی، نیروهای امنیتی را متأثر از افکار حسامالدین آشنا پنداشته است که قصد دارند نیروهای حزباللهی را از انتقادات بهحق خودشان به فسادهای رخداده منصرف و بین نیروهای انقلابی درگیری داخلی ایجاد کنند.
بازی در زمین طراحیشده دشمنان
این خردهجریان که خود را دلداده انقلاب و در مقابل استکبار جهانی تعریف میکند از هوشمندی لازم بیبهره است و بهگونهای تحلیل و اعلام نظر میکنند که بهمثابه آب به آسیاب دشمن است و توانایی اندیشیدن درباره عواقب آن را ندارند. برای مثال، کانال حوزه انقلابی در ضمن پستی، در تاریخ ۲۵ آذر ۱۴۰۳، درباره شهادت آیتالله سیدابراهیم رئیسی، احتمال سانحه هوایی را مورد طعن قرار داد و کلیدواژه ترور را برجسته کرد. این در حالی است که ستاد کل نیروهای مسلح پساز بررسیهای مفصل و دقیق در ضمن بیانیهای تفصیلی اعلام کرد که احتمال هرگونه سوءقصد منتفی و صرفاً سانحه هوایی بوده است. این قبیل مسائل در حالی است که رسانههای دشمن اسرائیلی روغن ریخته را نذر امامزاده کرده، مدعی هستند شهید رئیسی بهدست ایشان ترور شده است و از این طریق، بهدنبال تقویت محبوبیتشان در افکار عمومی صهیونیستی هستند. طبیعتاً گامبرداشتن در این پازل، صرفاً به نفع عملیات روانی رژیم صهیونی است و نتیجهای جز تشجیع دشمنان و ارسال پیام ضعف به ایشان در بر نخواهد داشت.
طبق چالشهای نُهگانهای که ذکر شد، میتوان نتیجه گرفت این خردهجریان انقلابی صرفاً در مقام ادعا و شعار از ولایت فقیه تبعیت میکنند و در عمل، فاصله درخور توجهی با ولایت و انقلاب اسلامی دارند. ایشان مدام درحال هزینهسازی برای انقلاب اسلامی، نظام جمهوری اسلامی ایران، ولایت فقیه و جامعه حزباللهی هستند. تحلیل خوشبینانه این است که این خردهجریان بهدلیل کمبهرگی از عقلانیت لازم و بروز رفتارهای افراطی، گویی قصد دارند چهره خوارج را برای عصر حاضر تداعی کنند. اما تحلیل دیگری نیز میتوان مد نظر داشت که مستند و مؤید به سابقه تاریخی نیز هست: بعید به نظر نمیرسد که سرویسهای جاسوسی مخصوصاً سرویسهای جاسوسی انگلستان در ورای این جریانات حضور داشته باشند و این جریانات را با چندین واسطه راهبری و جهت دهی کنند. درنهایت چه خوشبینانه و چه بدبینانه به این جریان بنگریم، نتیجه فعالیت این خردهجریان آن است که جریان اصیل انقلابی و حزباللهی در اذهان نخبگان و افکار عمومی به افراط و فقدان عقلانیت و هوشمندی متهم شوند؛ و تاکنون باعث شدهاند بخش درخور توجهی از اعتماد نخبگانی و عمومی به جریان اصیل انقلاب اسلامی از دست برود و از آن فاصله بگیرند.
گفتنی است این مطالبی که به نقل از کانال انقلابی بیان شده متأسفانه توسط کانالهای دیگر که در مقدمه همین قسمت آمده است نیز حمایت و منتشر شدهاند و باعث شده آسیبهای مذکور در سپهر افکار عمومی ایجاد اختلال و چالش جدی کند.
- مدعیان طب اسلامی
طب اسلامی از دیگر خردهجریاناتی است که در سالهای گذشته در سطح میدانی و رسانهای فعالیتهای گستردهای داشته و هماکنون نیز در ایتا بهشدت گسترش یافته است. برخی حوزویان علاقهمند به عرصه طب اسلامی که عمدتاً ذیل اندیشه عباس تبریزیان پرورش یافتهاند در فضای مجازی اقدام به فعالیتهایی میکنند، از قبیل: ترویج مطالب تخصصی در حوزه طب، مشاوره طبی و فروش محصولات. متأسفانه اکثر موارد فاقد مجوز قانونی برای فعالیت در یک عرصه تخصصی هستند و این برخلاف روند حکمرانی است. سیستم حکمرانی مقتضی آن است که هر فعالیتی مستند به مجوز قانونی و زیر نظارت مراجع ذیصلاح باشد. دراینمیان، تفاوتی بین فضای مجازی و فضای حقیقی وجود ندارد و رعایت قوانین موضوعه الزامی است. با همه این اوصاف، این جریان نیز میتواند مروج چالشهای زیر باشد:
اعتمادزدایی از منابع وحیانی و نقلی[۱۵]
با انتشار برخی روایات که فاقد سندیت قابل اطمینان هستند و نارسایی دلالتی دارند بهتدریج منابع وحیانی و نقلی را از حجیت ساقط و اعتماد عمومی به این منابع را با چالش مواجه میکنند. بهعنوان مثال: کانال آقای حسنی- طب اسلامی که بیشاز ۶۶هزار نفر دنبالکننده دارد- در تاریخ ۲۳ آذر ۱۴۰۳ در پستی این روایت را از امام رضا(ع) نقل کرد: «هرکه شانه را هفت مرتبه بر سر و ریش و سینه بکشد دردی نزدیک او نیاید.»
تشویش اذهان عمومی[۱۶]
اقدام دیگری که مدعیان طب اسلامی مرتکب میشوند تشویش اذهان عمومی است. این خردهجریان هوشمندی لازم را ندارد و مطالبی را طرح میکند که متوجه تبعات اجتماعی ناشی از آن مطالب نیستند. شاهد بر این مدعا، انتشار مطلبی مبنیبر این است که وجود آیینههای بزرگ در خانه توصیه نشده و ممکن است به مشکلات ماورایی بینجامد. چهبسا این مطلب صحت داشته باشد، اما بدون استناد علمی دقیق نباید چنین مطالبی را که هر آیینه امکان دارد محکوم به کذب باشند را در دسترس افکار عمومی قرار داد و بهنوعی مروج خرافات باشد یا حتی زمینه تمسخر را برای عدهای فراهم سازد.
- علوم غریبه
این خردهجریان مسئلهساز نیز جستهوگریخته در جایجای کشور و در مواقع مختلف کنشگری میکند و از زمانی که مردم به فضای مجازی توجه کردهاند، این فضا یکی از بسترهای فعالیت ایشان شده، بهویژه پیامرسان ایتا بهدلیل شرایط خاص خود مورد توجه آنها قرار گرفته است. یکی از مصادیق این خردهجریان کانال «علوم غریبه و ماورایی» با دنبالکنندگانی نزدیک به ۲۲هزار نفر است. در این کانال مطالب آموزندهای مطرح میشود، اما برخی از مطالبْ بدون سند هستند و برخی مطالب میتوانند چالشهایی را در پی داشته باشند.
الف) انتشار مطالب بیاساس[۱۷]
مورد دیگری که محل نظر است، انتشار مطالب بیاساسی است که بدون هیچ دلیل مستندی ادعا میشوند و این مسئله میتواند چالشهای زیادی را در بر داشته باشد. یکی از این موارد، پستی است که مورخ ۷ فروردین ۱۴۰۳ منتشر شده است و دربردارنده سؤال و جوابی درباره مقوله بارداری است. در اینجا ادعا میشود که اصلیترین عامل عدم بارداری ازجانب اجنه یا سحر است!!! و مادامی که مشکل ماورایی حل نشود، هیچ درمانی اثرگذار نخواهد بود.
ب) ظن سوءاستفاده از مردم[۱۸]
مطلب بعدی احتمال سوءاستفاده این افراد است. ایشان با تأثیراتی که بر افکار عمومی مخاطبان خود میگذارند و باورهای ایشان را در جهتی که میخواهند جهتدهی میکنند تا مردم برای حل مشکلات خود به ایشان مراجعه کنند. در این مقام این ظن ایجاد میشود که ایشان درپی دُکّانسازی بهمنظور سوءاستفاده از مردم هستند. شاهد بر این ادعا پستی است که در ضمن آن ادعا میکند یکی از بانوان مشکل ازدواج و طلسم داشتند و بهسبب دستورالعملی که برای ایجاد ارسال شده، مشکلشان برطرف شده است.
پ) تشویش اذهان عمومی[۱۹]
برجستهترین چالشی که متوجه این جریان است، مسئله تشویش اذهان عمومی است. اول، اصل و ماهیت این جریانْ تشویشآفرین بوده؛ اما میتوان به کمک محتواهایی که ارائه میشود از حجم این چالش کاست؛ اما متأسفانه شاهد محتواهایی هستیم که بر غلظت چالش مذکور میافزاید و تبعات تلخی را ایجاد میکند. برای مثال، کانال علوم غریبه و ماورایی در ضمن پستی مورخ ۶ فروردین مدعی میشود باید پذیرفت که موجودات دیگر کنار آدمیان زندگی میکنند؛ اما مجال ظهور و بروز ندارند و این کاملاً طبیعی است؛ البته ازطریق انس با اهل بیت و معارف قرآنی و… میتوان مانع از حضور شیاطین در محیط زندگی شد. انتشار این مطلب در صحن افکار عمومی میتواند به چالشهایی منجر شود، چراکه همه انسانها واجد شجاعت لازم نیستند و تقریباً میتوان مدعی شد اکثر مردم از موجودات ماورایی ترس و بیم دارند؛ بنابراین، طرح چنین مطالبی نتیجهای جز القای ترس و نگرانی در اذهان عمومی ندارد و تبعات سنگینی در پی خواهد داشت.
- راهبردها و پیشنهادات
۴-۱. پیشنهادات
- توجیه مدیران ایتا مبنیبر چالشآفرینیهای این قبیل کانالها
باید مدیران سکوی ایتا توجیه شوند و به بهانه آزادی بیان و امنیتی که در مقدمه ذکر شد و شعار ایتا به حساب میآید محملی برای فعالیتهای رسانهای در راستای تشویش اذهان عمومی قرار نگیرد. اساساً پیامرسانهای خارجی مورد محدودیت قرار گرفتند و عرصه برای پیامرسانهای داخلی ایجاد شد تا از سپهر افکار عمومی صیانت شود و جلوی تشویش اذهان عمومی توسط اجانب گرفته شود. حال چگونه میتوان توجیه کرد به بهانه آزادی بیان و امنیت پیامهای کنشگران مجازی، رسالت دشمن را نیروهای خودی و با سرمایه بیتالمال انجام دهند. بنابراین، آزادی بیان شرایط و چارچوب خاص خودش را دارد که به شرط رعایت آن چارچوبها میبایست محترم شمرده شود.
- ایجاد محدودیت برای کانالهای تخصصی بدون مجوز علمی و قانونی
بهعنوان مثال کانالهایی بیشتر از یک تعداد مشخصی بهعنوان مثال، ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ نفر با توجه به موضوع تخصصی کانال خود ملزم به ارائه مدارک لازم برای احراز تخصصشان باشند.
- الزام کاربران فعال فضای مجازی به ارائه مستند علمی درصورت انتشار مطالب تخصصی
طبق این پیشنهاد، لازم است قوانین مطلوب، کارآمد و بازدارندهای وضع شود و اگر موجود است ابلاغ شود؛ چنانچه کنشگری در فضای مجازی مطلب فاقد استنادی که چالشزا باشد و به تشویش اذهان عمومی بینجامد، مورد تعقیب قضایی قرار میگیرد و پیام رسان مربوط نیز در شرایطی توبیخ و با آن برخورد شود.
- توجیه مدیران کانالهای پرطرفدار در ضمن جلسات متعدد
بهعنوان مثال، مقامات کشوری و لشکری پیشبینی میکنند بهزودی دولت سوریه سقوط میکند و این مسئله ممکن است سؤالات و شبهات و مطالباتی را پدید آورد و فضای مجازی بهعنوان بهترین بستر تضارب آرا به محملی برای تحیر و سرگردانی افکار عمومی تبدیل خواهد شد. در این مقام بایسته است جلسهای برای توجیه افراد اثرگذار بر افکار عمومی تدارک دیده شود و مورد توجیه و جهتدهی قرار گیرند و ملزم باشند به این جهتدهی پایبند باشند.
۴-۲. راهبردهای بلند مدت
- ضرورت طراحی و اجرای اینترنت ملی
- ایتا و هر پیامرسان ایرانی دیگری باید بستری برای تحقق جهاد تبیین و جهاد تبلیغ در خدمت «نظام فرهنگی تبلیغ کشور» درآید و مطابق سیاستهای تنظیمگرانه نهاد متمرکز عمل کند، یعنی خطمشیهای خود را از نهاد متمرکزی بگیرد که وظیفه حکمرانی بر پهنه افکار عمومی را دارد.
- الگوبرداری از نمونههای موفق؛ بهعنوان مثال میتوان از سکوی ویچت چین الگو گرفت و پلتفرم جامعی را طراحی کرد که برآوردهکننده همه نیازهای مجازی، اداری، بانکی و… کشور باشد و همه سکوها را پوشش دهد و هر سکو نیز در یک عرصه خاصی فعالیت کند تا تعارض منافع میان پیامرسانهای موجود پیش نیاید. از سوی دیگر، باید نیازهای مردم اعم از تجارت، آموزش، سرگرمی و… را به این سکوی جامع ایرانی پیوند زد تا اقبال و نیاز افکار عمومی به این سکو افزایش یابد. مثلاً، پیامرسان روبیکا به مسائل سرگرمی، پیام رسان بله به امور بانکی، ایتا به مسائل تحلیل سیاسی و… اختصاص یابند و همه این پیامرسانها ذیل یک سکوی ملی قرار گیرند که جامع همه این موارد است.
منابع
[۱] . خبرآنلاین به نقل از مرتضی آقاتهرانی رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی: ایتا توسط پنج روحانی نوشته شده است (۱۸ مهر ۱۴۰۱).
[۲] . شرکت سامانه فناوری طوبی متولی اصلی ایتاست که سابقه ۱۲ساله در سیستمهای پیامرسانی سازمانی دارد.
[۳] . وبسایت ایتا
[۴] . ر. ک به: پیوست شماره ۲
[۵] . VAS
[۶] . CP
[۷] . جهان امروز، ۸ اردیبهشت ۱۳۹۷
[۸]. ایسنا، ۱۳۹۷: ۲۳ فروردین
[۹] . ر. ک به: پیوست شماره ۳.
[۱۰] . ر. ک به: پیوست شماره ۴.
[۱۱] . ر. ک به: پیوست شماره ۵.
[۱۲] . ر. ک به: پیوست شماره ۶.
[۱۳] . روایتی منقول از رسول خدا(ص) که مشعر به این است: با مخالفان دین خدا که قصد ایجاد بدعت در دین خدا را دارند، مباهته کنید، یعنی بهتان و تهمت بزنید. البته از حیث سندی و دلالتی بهشدت محل اختلاف است و نهایتاً میتوان بیان معایب اینگونه افراد را استفاده کرد، نه آنکه خدایی نکرده به دروغ متوسل شد و افترا بست.
[۱۴] . ر. ک به: پیوست شماره ۷.
[۱۵] . ر. ک به: پیوست شماره ۸.
[۱۶] . ر. ک به: پیوست شماره ۱۰.
[۱۷] . ر. ک به: پیوست شماره ۱۱.
[۱۸] . ر. ک به: پیوست شماره ۱۲.
[۱۹] . ر. ک به: پیوست شماره ۱۳.
