تعداد کلمات:۴۲۰ کلمه/ تخمین زمان مطالعه:۲ دقیقه
شماره ششم گزارش نبض با موضوع تحلیل اولیه التهابات دی ماه ۱۴۰۴ منتشر شد. در زیر به خلاصه این گزارش اشاره می کنیم.
التهابات دیماه ۱۴۰۴ که خاستگاه اولیه آن در بازار شکل گرفته است، واجد ماهیتی میانوضعیتی است که نه میتوان آن را صرفاً یک اعتراض صنفی محدود دانست و نه در وضعیت کنونی، یک بحران امنیتی تثبیتشده. این وضعیت را میتوان بهدرستی «وضعیت تعلیقیِ پیشبحران» نامگذاری کرد؛ وضعیتی ناپایدار که بسته به کیفیت مواجهه حکمرانی، مدیریت روایت و تحولات شکننده بعدی، میتواند یا بهصورت کمهزینه فروکش کند یا بهتدریج به سمت بیثباتی امنیتی لغزش یابد.
نقطه آغاز این وضعیت، بازار بوده که به دلیل نهادی بودن ظرفیت بالایی در حوزه اجتماعی دارد. آغاز نارضایتی از این میدان، بهطور ذاتی حساسیت اجتماعی–امنیتی دارد؛ چرا که بازار واجد شبکههای ارتباطی متراکم، نمایندگیهای غیررسمی مؤثر و قابلیت پیوند سریع با سایر میدانها از جمله خیابان، رسانه و شبکههای اجتماعی است.
خاستگاه اصلی نارضایتیها، اقتصادی–معیشتی بوده و ریشه در فشارهای انباشته، نااطمینانی سیاستی و فقدان پاسخ اقناعی فوری دارد. در مراحل اولیه، کنشها عمدتاً کمتنش و فاقد خشونت بودهاند؛ اما تأخیر در واکنشهای روشن، قابل لمس و زمانمند، زمینه را برای گسترش ادراکی اعتراض و ورود فعال میدان رسانهای فراهم کرده است. دادههای رصد فضای مجازی نشان میدهد که اگرچه در سطح کلان، روند تولید و بازدید محتوا نسبت به اوجهای پیشین با کاهش مواجه بوده (کاهش حدود ۲۳ درصدی در تولید و ۳۰ درصدی در بازدید)، اما در بازه کوتاه دیماه، جهش ناگهانی حجم محتوا و تمرکز شدید احساسات منفی، سبب بازفعالسازی پرقدرت میدان روایت شده است. در این فضا، روایت غالب، در اختیار جریانهای معاند قرار گرفته که نه لزوماً بازتاب واقعیت میدانی، بلکه نتیجه خلأ روایتهای اقناعی و میانی در سپهر رسمی است.
مقایسه تطبیقی با موجهای اعتراضی پیشین نشان میدهد که وضعیت کنونی از حیث خاستگاه اقتصادی و فقدان روایت مسلط، بیشترین شباهت را به سال ۱۳۹۶ دارد؛ با این تفاوت مهم که اعتراض از بازار، بهعنوان میدانی با سرمایه نمادین تاریخی، آغاز شده است. این ویژگی، ظرفیت سرایت و معناپردازی اعتراضات را افزایش داده است. در شرایط فعلی، سه مسیر محتمل قابل تصور است:
۱. فروکش تدریجی و بازگشت به تعادل شکننده اما قابل کنترل؛
۲. تثبیت یک بحران فرسایشی محدود؛
۳. پیوند اعتراض صنفی با اغتشاش و پروژههای بیثباتساز.
جلوگیری از فعالشدن سناریوی پرهزینه سوم، مستلزم مجموعهای هماهنگ از اقدامات است: کاهش فوری فشار نمادین، مدیریت هوشمند روایت، استفاده آگاهانه از زمان بهعنوان ابزار حکمرانی، فعالسازی حوزه عمومی و تفکیک فعال اعتراض صنفی از اغتشاش. کیفیت تصمیمهای کوتاهمدت، نقشی تعیینکننده در جهتدهی نهایی این وضعیت ایفا میکند.
